DEX arbitrajı nedir
Kısaca
- DEX arbitrajı, bir tokenin merkeziyetsiz borsa ile CEX arasındaki ya da iki DEX arasındaki fiyat farkı üzerine yapılan bir işlemdir.
- DEX'te fiyat emir defterinden değil, likidite havuzu formülünden (AMM) gelir, bu yüzden büyük bir işlem fiyatı kendi kendine oynatır.
- Farklar; sığ havuzlardan, piyasaların farklı hızlarda tepki vermesinden, gas'ten ve kapalı para yatırma veya çekmelerden doğar.
- Gas, havuz ve borsa ücretleri ile slipaj spreadden düşülür, tokenin de tuzaklara karşı kontrol edilmesi gerekir.
DEX arbitrajı, aynı tokenin merkeziyetsiz borsa (DEX) ile merkezi borsa (CEX) arasındaki ya da iki DEX arasındaki fiyat farkı üzerine yapılan bir işlemdir. Tokeni ucuz olduğu yerden alır, pahalı olduğu yerde satarsınız. Farklar oluşur, çünkü DEX fiyatı bir emir defterinden değil likidite havuzu formülünden gelir ve piyasalar anında hizalanmaz.
DEX sıradan bir borsadan nasıl ayrılır
Binance veya Bybit gibi merkezi bir borsada fiyat emir defterinden gelir. Alıcılar ve satıcılar emir verir, borsa onları eşleştirir ve fonlarınızı kendi hesabında tutar.
DEX ise farklı çalışır. Bir blokzincirdeki akıllı kontratlar bütünüdür: kendi cüzdanınızı bağlarsınız ve bir tokeni doğrudan kontrat üzerinden başka bir tokenle takas edersiniz. Paranızı tutan bir aracı yoktur. Örnekler arasında Uniswap, PancakeSwap ve Jupiter bulunur.
| Merkezi borsa (CEX) | Merkeziyetsiz borsa (DEX) | |
|---|---|---|
| Fonları kim tutar | Borsa | Siz, cüzdanınızda |
| Fiyat nasıl belirlenir | Emir defteri | Likidite havuzu formülü (AMM) |
| Her işlemde ne ödersiniz | Borsa ücreti | Havuz ücreti ve ağ gas'i |
| Hangi tokenlar listelenir | Listeleme sürecinden geçenler | Herhangi bir token, havuzu herkes oluşturabilir |
AMM ve likidite havuzları nasıl çalışır
Havuz, iki token tutan bir akıllı kontrattır, örneğin ETH ve USDC. Bunları likidite sağlayıcıları yatırmıştır ve karşılığında ücretlerden pay alır. ETH aldığınızda havuza USDC koyar ve havuzdan ETH çekersiniz.
En bilinen havuz formülü x × y = k'dir. Burada x ve y iki tokenin miktarları, k ise takastan sonra aynı kalması gereken çarpımlarıdır. Alım, havuzdaki ETH rezervini azaltır, bu yüzden sonraki her ETH birimi daha pahalıdır. DEX fiyatının işleminizin büyüklüğüne bağlı olmasının nedeni budur.
Örnek: bir işlem fiyatı nasıl oynatır
Sayılar örnek niteliğindedir. Havuzda 100 ETH ve 300.000 USDC olduğunu, yani başlangıç fiyatının ETH başına 3.000 USDC olduğunu varsayalım. Basitlik için havuz ücreti göz ardı edilmiştir.
| Koyduğunuz USDC | Aldığınız ETH | Ortalama alış fiyatı | Başlangıç fiyatının üstünde |
|---|---|---|---|
| 3.000 | yaklaşık 0,990 | yaklaşık 3.030 | yaklaşık %1 |
| 15.000 | yaklaşık 4,762 | yaklaşık 3.150 | yaklaşık %5 |
| 30.000 | yaklaşık 9,091 | yaklaşık 3.300 | yaklaşık %10 |
İşlem havuza göre ne kadar büyükse, fiyat o kadar kayar. Bu kayba slipaj denir. Derin bir havuzda aynı tutar fiyatı neredeyse hiç oynatmaz; sığ bir havuzda çok oynatır.
DEX fiyatları CEX fiyatlarından neden sapar
Bir havuz fiyatı yalnızca o havuzda biri işlem yaptığında değişir. Bir borsada fiyat yükselir ve havuzda kimse işlem yapmazsa, DEX bir süre eski fiyatı korur. Bu, farkların birkaç nedenini verir:
- Farklı fiyatlama mekanizmaları. Borsa emir defteri ile havuz formülü talebe farklı tepki verir.
- Sığ havuzlar. Düşük likidite, orta büyüklükte bir işlemin bile fiyatı belirgin biçimde oynatması demektir.
- Arbitrajcı gecikmesi. Bir fark, biri onu işlemle kapatana kadar yaşar.
- Gas. Ağ ücreti olası kazancı aşıyorsa küçük farklar açık kalır.
- Kapalı para yatırma ve çekme. Bir token bir borsaya veya borsadan taşınamıyorsa, iki piyasadaki fiyatlar ayrı yaşar.
DEX arbitrajı türleri
Kurs üç ana türü ele alır. Her birinin kendi dersi vardır.
| Çift | Ne karşılaştırılır | Ders |
|---|---|---|
| DEX – Spot | DEX fiyatı ve CEX spot fiyatı | Arbitraj: DEX — Spot |
| DEX – Vadeli | DEX fiyatı ve CEX vadeli fiyatı | Arbitraj: DEX — Vadeli |
| Zincirler arası | Farklı blokzincirlerdeki DEX'lerde bir tokenin fiyatları | Zincirler arası arbitraj |
Spreadi ne yer
Ekrandaki spread, her türlü masraftan önceki fiyat farkıdır. DEX arbitrajında iki borsa arasında işlem yapmaya göre daha fazla masraf vardır.
- Gas. Her işlem için bir ağ ücreti: takas, transfer, token onayı. Blokzincirler arasında kat kat farklıdır ve gün içinde değişir.
- Havuz ve borsa ücretleri. Havuz her takastan bir yüzde alır, borsa işlemden ve çekimden ücret alır.
- Slipaj. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi işlem büyüklüğüne ve havuz derinliğine bağlıdır.
- Token vergisi. Bazı tokenlarda alım veya satım ücreti kontratın içine yerleştirilmiştir.
- Zaman. Bir işlem onaylanırken ve transfer borsaya ulaşırken fiyat yakınsayabilir ya da tersine dönebilir.
Token güvenliği
DEX'te her token işlem görebilir: havuzu herkes oluşturabilir. Bu yüzden aralarında çok sayıda tuzak vardır.
- Honeypot: alabildiğiniz ama satamadığınız token.
- Gizli vergi: satış yaptığınızda kontrat tutarın büyük kısmını alır.
- Sahte: bilinen bir coinle aynı ticker'a ama farklı kontrat adresine sahip token.
Nereden başlamalı
Bir cüzdan ve bir ağ kurun
DEX işlemleri için saklamasız (non-custodial) bir cüzdan ve gas ödemek için ağın yerel coininden biraz gerekir.
İzleyerek başlayın
DEX'ler ile borsalar arasında hangi farkların oluştuğuna, ne sıklıkla kapandığına ve en büyüklerinin neyle açıklandığına bakın.
Her çifti kontrol edin
Kontrat adresi, para yatırma ve çekme durumu, havuz likiditesi, token vergisi: işlemden sonra değil, önce.
Masrafları önceden hesaplayın
Tutarınız için gas, ücretler ve slipajı spreadden düşün. Geriye az kalıyorsa işlemi atlayın.
Bu tablonun nasıl okunduğu DEX – Spot rehberinde açıklanıyor. Yeni başlıyorsanız önce kripto arbitraj üzerine giriş kursu bölümünü alın.
Sorular ve cevaplar
DEX arbitrajı, borsalar arası arbitrajdan nasıl farklıdır?
DEX'te işlem cüzdanınızdan bir akıllı kontrat üzerinden geçer, fiyat emir defteri yerine havuzdan gelir ve her işlem gas'e mal olur. Bu yüzden havuz derinliği, ağ seçimi ve token kontratı kontrolleri daha önemlidir.
DEX fiyatı işlem büyüklüğüyle neden değişir?
Havuz bir formülü izler: aldığınız tokenin her birimi rezervini azaltır, bu yüzden sonraki daha pahalıdır. Havuz işleme göre ne kadar küçükse, slipaj o kadar yüksektir.
DEX arbitrajı için borsa hesabına ihtiyacım var mı?
DEX–borsa çiftleri için evet: diğer bacağı CEX'te alır veya satarsınız. Farklı ağlardaki DEX'ler arasında arbitraj için cüzdan yeterlidir, ama bir köprüye ihtiyacınız olur.
Tablodaki en büyük spreade güvenebilir miyim?
Kontrol etmeden hayır. Büyük farklar çoğu zaman kapalı bir çekimden, boş bir havuzdan, sahte bir tokenden ya da honeypot'tan kaynaklanır. Önce kontratı, likiditeyi ve durumları kontrol edin.