Sözlük
Trading ve arbitraj terimlerinin örneklerle kısa tanımları.
Arbitraj
- Spread — Spread, bir varlığın borsalar arasındaki veya bir defterdeki en iyi emirler arasındaki fiyat farkıdır. Formül, çözümlü örnek ve arbitrajdaki rolü.
Vadeli işlemler
- Açık pozisyon (OI) — Açık pozisyon, bir vadeli işlem sözleşmesindeki tüm açık pozisyonların toplamıdır. OI'nin işlem hacminden farkı, fiyatla birlikte okunması ve bir örnek.
- Baz — Baz, vadeli işlem fiyatı ile spot fiyat arasındaki farktır. Contango ve backwardation, formül, örnek ve spot-vadeli arbitrajdaki rolü.
- Fonlama oranı — Fonlama oranı, sürekli vadeli işlemlerde long ve short pozisyonlar arasındaki düzenli ödemedir. Nasıl çalışır, ne sıklıkla ödenir, formül ve çözümlü örnek.
- İşaret fiyatı — İşaret fiyatı, yani adil fiyat, borsanın kâr ve likidasyon için kullandığı vadeli işlem fiyatıdır. Son fiyattan farkı ve aradaki farkın neden önemli olduğu.
- Kaldıraç — Kaldıraç, kendi teminatınızdan büyük bir pozisyon açmanızı sağlar. Pozisyon büyüklüğü nasıl hesaplanır; kaldıraç kâr, zarar ve likidasyon riskini nasıl değiştirir.
- Likidasyon — Likidasyon, marjin zararı artık karşılamadığında pozisyonun borsa tarafından zorla kapatılmasıdır. Likidasyon fiyatı nasıl tahmin edilir ve risk nasıl azaltılır.
- Sürekli vadeli işlemler — Sürekli vadeli işlem, vade tarihi olmayan bir varlık fiyatı sözleşmesidir. Vadeli sözleşmelerden ve spottan farkı, fonlamanın işleyişi ve arbitrajdaki yeri.
Trading
- APR ve APY — APR, yeniden yatırım olmadan yıllık orandır, APY ise bileşik getiridir. Dönüştürme formülü, çözümlü örnek ve fonlama oranının yıllığa çevrilmesi.
- Delisting — Delisting, bir coin'in veya işlem paritesinin borsadan kaldırılmasıdır. Borsaların neden coin çıkardığı, fiyata ve fonlara ne olduğu ve arbitrajdaki riski.
- Emir defteri — Emir defteri, borsadaki alım ve satım emirlerinin listesidir. Bid ve ask ne demektir, emir defteri derinliği nedir ve bir işlemin gerçek fiyatını neden belirler.
- Likidite — Likidite, bir varlığın piyasa fiyatına yakın alınıp satılabilme kolaylığıdır. Emir defteri ve hacimden nasıl değerlendirilir ve arbitrajda neden önemlidir.
- Maker ve taker — Maker emir defterine emir ekler, taker mevcut bir emri doldurur. Farkları, ücretlerinin neden aynı olmadığı ve arbitrajda bunun nasıl hesaba katılacağı.
- Piyasa ve limit emirleri — Piyasa emri emir defteri fiyatlarından hemen dolar, limit emri yalnızca sizin fiyatınızdan veya daha iyisinden. Karşılaştırma, örnek ve arbitrajda ne seçilmeli.
- Slipaj — Slipaj, bir işlemde beklenen fiyat ile gerçekleşen fiyat arasındaki farktır. Neden olur, nasıl hesaplanır ve arbitrajda nasıl düşük tutulur.
DeFi ve on-chain
- DEX (merkeziyetsiz borsa) — DEX, kripto paraları kendi cüzdanınızdan akıllı kontratlarla takas ettiğiniz borsadır. Likidite havuzları, DEX ile CEX farkı ve arbitrajdaki yeri.
- Gas (ağ ücreti) — Gas, blokzincirinde bir işlemi yürütmenin ağ ücretidir. Büyüklüğünün neye bağlı olduğu, maliyetin nasıl hesaplanacağı ve gas'ın DEX arbitrajındaki önemi.
- Sarmalanmış token — Sarmalanmış token, orijinalin çalışamadığı bir ağda başka bir varlığı temsil eder, örneğin WBTC veya WETH. Sarmalama nasıl işler, riski ve arbitraj için anlamı.
- Zincirler arası köprü — Zincirler arası köprü, token'ları bir blokzincirinden diğerine taşır. Köprülerin yapısı, transfer maliyetinin neyden oluştuğu ve hesaba katılması gereken riskler.
Bahis ve surebet
- 1X2 (maç sonucu) — 1X2, maç sonucu piyasasıdır: 1 ev sahibi galibiyeti, X beraberlik, 2 deplasman galibiyeti. 1X2 çizgisinde marj nasıl okunur ve arbitraj bahis nasıl kurulur.
- Alt/üst (toplam) — Alt/üst, maçtaki toplam gol ya da sayının bahis şirketinin çizgisine göre bahsidir. 2.5, 2 ve 2.25 çizgileri, Asya toplamlarının sonuçlanması ve arbitraj örneği.
- Asya handikapı — Asya handikapı, beraberliği olmayan iki sonuçlu handikaptır; 0.25, 0.75 ve 1.25 çeyrek çizgilerinde bahis tutarı iki çizgiye bölünür. Sonuç tablosu ve örnekler.
- Bahis borsası — Bahis borsası, bahisçilerin emir defteri üzerinden birbirine karşı back ve lay yapmasını sağlar; net kazançtan komisyon alınır. Lay bahis örneği ve karşılaştırma.
- Bahis çizgisi — Bahis çizgisi, bahis şirketinin maç başlamadan önce sunduğu oranlar ve sayılardır. Alt/üst ve handikap çizgileri, çizgi hareketi, marj ve arbitraj.
- Bahis şirketinin marjı (overround) — Bahis şirketinin marjı, yani overround, oranlara eklenen paydır: tüm sonuçların olasılıkları %100'ü aşar. Formül, 1X2 örneği ve arbitrajla bağlantısı.
- Beraberlikte iade — Beraberlikte iade: takımın kazanmasına bahis, beraberlikte bahis tutarı geri döner; Asya handikapı 0 ile aynıdır. 1X2'den DNB oranı, örnek ve çifte şansla fark.
- Çifte şans — Çifte şans, üç maç sonucundan ikisini kapsar: 1X, X2 ya da 12. 1X2 oranlarından nasıl hesaplanır ve üçüncü sonuca karşı arbitraj bahis nasıl kurulur.
- Değerli bahis (value bet) — Değerli bahis, oranı sonucun gerçek olasılığının hak ettiğinden yüksek olan bahistir. Value bet formülü ve örnek hesap.
- Handikap — Handikap, bahis sonuçlanmadan önce bir takımın skoruna eklenen düzeltmedir. −1.5 ve +1.5 nasıl işler, tam sayılı ve Avrupa handikapı, arbitraj örneği.
- Hesap limitlemesi — Hesap limitlemesi, bahis şirketinin tek bir hesap için azami bahis tutarını düşürmesidir. Limitli hesap nasıl görünür ve arbitrajı nasıl bozar.
- İptal edilen bahis — İptal edilen bahis 1.00 oranıyla sonuçlanır ve bahis tutarınız geri döner. Bahis şirketleri ne zaman iptal eder, kombinede ve Polymarket'li arbitrajda ne değişir.
- Karşılıklı gol — Karşılıklı gol (KG), her iki takımın da en az bir gol atması üzerine bahistir. Var ve Yok nasıl sonuçlanır, hangi goller sayılır ve arbitraj örneği.
- Middle bet — Middle bahis: bir alt/üst ya da handikabın zıt taraflarına farklı çizgilerden yapılan iki bahis. Örnek hesap, formül ve middle ile arbitraj farkı.
- Normal süre — Normal süre uzatmaları ve seri penaltıları içermez: futbolda 90 dakika artı eklenen süre, hokeyde 60 dakika. 1X2, handikap ve alt/üst nasıl sonuçlanır.
- Ondalık oran — Ondalık oran, bahis tutarının dahil olduğu toplam dönüşü gösterir. Dönüş formülü, 1.50 örneği ve ondalık oranın olasılığa çevrilmesi.
- Orana göre olasılık — Orana göre olasılık formülü: 1 ÷ ondalık oran. Bahis şirketi marjlı örnek, marjı çıkarıp adil olasılığı bulma ve sık görülen oranlar tablosu.
- Surebet (arbitraj bahis) — Surebet (arbitraj bahis), bir maçın tüm sonuçlarını farklı bahis şirketlerinde kapsar ve sonuç ne olursa olsun kâr bırakır. Koşul, formül ve örnek hesap.
API ve veriler
- API — API, programların veri alışverişinde kullandığı kurallar bütünüdür. Herkese açık ve özel borsa API'leri, REST ve WebSocket farkı, Genesis API istek örneği.
- API anahtarı — API anahtarı, bir API'nin istemciyi tanıdığı karakter dizisidir. Neden URL'de değil başlıkta gönderilir, nasıl saklanır ve çekim yetkili borsa anahtarlarının riski.
- API endpoint — Endpoint, bir API işlevinin URL'sidir: temel URL, yol ve parametreler. Genesis API URL'sinin dökümü, yol ve sorgu parametreleri, 400, 403, 404, 410 hataları.
- API polling — API polling, güncel veriyi periyodik isteklerle almaktır. Aralığı veri tazeliğine göre nasıl seçersiniz ve 10 saniyede bir sorgulamak 30 günde kaç çağrı harcar.
- ETag ve If-None-Match — ETag, HTTP yanıtındaki sürüm etiketidir. If-None-Match isteği nasıl koşullu yapar, 304 neden gövdesizdir ve trafik ile kotadan nasıl tasarruf sağlar.
- Function calling — Function calling, bir LLM'in metin yerine araç adı ve JSON argümanları döndürmesidir; isteği kodunuz yapar. Araç şeması, çağrı döngüsü ve güvenlik kuralları.
- Gecikme (latency) — Gecikme, borsadaki bir olayla verinin kodunuza ulaşması arasındaki süredir. Neden oluşur ve eski fiyat neden artık var olmayan bir spread gösterir.
- HTTP 429 Too Many Requests — HTTP 429, isteğin rate limit sınırına takıldığını gösterir. Retry-After ne söyler, backoff ile nasıl yeniden denenir, Genesis API 429'u nasıl döndürür.
- JSON — JSON, metin tabanlı bir veri formatıdır: nesneler, diziler, string, sayı, true, false ve null. Genesis API yanıtı, sayı olarak yüzdeler ve Python'da ayrıştırma.
- MCP (Model Context Protocol) — MCP, veri ve araçları yapay zekâ uygulamalarına bağlayan açık protokoldür. Host, istemci, sunucu ve araç kavramları; bir REST API'yi kendi MCP sunucunuzla sarmalama.
- OpenAPI — OpenAPI, HTTP API'lerin makine tarafından okunabilir açık tanım standardıdır: yollar, parametreler, şemalar. Swagger kökleri ve Genesis API spesifikasyonu.
- Piyasa derinliği — Piyasa derinliği, en iyi fiyata belirli uzaklıktaki emirlerin hacmidir. Büyük işlemlerde neden spread'den önemli olduğu, örnek ve Genesis API derinlik alanları.
- Rate limit — Rate limit, saniyede ve belirli sürede yapabileceğiniz API isteği sayısını sınırlar. 429 yanıtı, Retry-After, X-RateLimit başlıkları ve Genesis API plan limitleri.
- REST API — REST API, veriyi URL'lerdeki kaynaklar olarak sunar; eylemi HTTP yöntemi belirler. Genesis API'ye GET isteğinin dökümü, JSON yanıtı, REST ve WebSocket farkı.
- Veri tazeliği — Veri tazeliği, API verisinin size ulaştığı andaki yaşıdır. meta.updated_at ile nasıl hesaplanır; Genesis API'de freshness_sec, age_sec ve stale ne anlama gelir.
- VWAP (hacim ağırlıklı ortalama fiyat) — VWAP, hacim ağırlıklı ortalama fiyattır. Formül, dönem VWAP'ı ve bir emrin defterden ortalama dolum fiyatı; üç kademeli örnekle.
- Webhook — Webhook, bir olay olduğunda servisin sizin URL'nize gönderdiği HTTP isteğidir. Nasıl çalışır, polling'den farkı nedir ve kod yazmadan uyarılar nasıl alınır.
- WebSocket — WebSocket, sunucunun güncellemeleri anında ilettiği kalıcı çift yönlü bağlantıdır. Borsalar emir defterini onunla nasıl akıtır, REST ne zaman daha uygundur.
Güvenlik
- Honeypot token — Honeypot, satın alabildiğiniz ama satamadığınız bir token'dır. Tuzağın nasıl işlediği, onu ele veren işaretler ve almadan önce token'ın nasıl kontrol edileceği.